काठमाडौं । धेरैलाई लाग्छ, बारम्बार नुहाउँदा वा राम्ररी साबुनले शरीर सफा गर्दा छाला अझ स्वस्थ हुन्छ । तर वास्तविकता भने फरक हुनसक्छ । नुहाउने क्रममा गरिने केही सामान्य गल्तीले छालाको प्राकृतिक चिल्लोपन हटाएर यसको सुरक्षा तह कमजोर बनाउन सक्छ ।

परिणामस्वरूप छाला सुक्खा हुने, तन्किएको महसुस हुने, खस्रो देखिने र संवेदनशील बन्ने समस्या बढ्न सक्छ । त्यसैले, छालालाई स्वस्थ र कोमल राख्न सही तरिकाले नुहाउनु, उपयुक्त साबुन प्रयोग गर्नु र समयमै मोइस्चराइजर लगाउनु अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

१. धेरै तातो पानीले नुहाउने

धेरैलाई तातो पानीले लामो समयसम्म नुहाउन मन पर्छ । विशेषगरी चिसो मौसममा यो अझ सामान्य बानी हो । तर यही बानीले छालाको सबैभन्दा बढी क्षति गर्न सक्छ ।

तातो पानीले छालामा रहेको प्राकृतिक तेल हटाइदिन्छ । यो तेल हराएपछि छाला सुक्खा, तन्किएको र कहिलेकाहीँ पाप्रा पर्ने अवस्था आउन सक्छ । पहिलेदेखि नै सुक्खा छाला भएकाहरूमा यो समस्या झन् बढ्न सक्छ ।

सन् २०२२ मा जनरल अफ किल्निकल मेडिसिनमा प्रकाशित अध्ययनले पनि धेरै तातोपानी र लामो समयसम्म पानीको सम्पर्कमा रहँदा छालाको सुरक्षा तह कमजोर हुने, छालाबाट पानी छिटो वाष्पीकरण हुने र रातोपन तथा सुक्खापन बढ्ने देखाएको छ ।

२. कडा साबुन र धेरै सुगन्ध भएका उत्पादन प्रयोग गर्ने

सबै साबुन छालाका लागि समान हुँदैनन् । कडा रसायनयुक्त साबुन, एन्टिब्याक्टेरियल साबुन वा धेरै सुगन्ध भएका बडीवासले छालाको सुरक्षा तहलाई कमजोर बनाउन सक्छ ।

यस्ता उत्पादन नियमित प्रयोग गर्दा छालामा जलन, सुक्खापन र एलर्जीको सम्भावना बढ्छ । विशेषगरी संवेदनशील वा सुक्खा छाला भएकाले हल्का, सुगन्धरहित र छालामैत्री क्लिन्जर प्रयोग गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।

सन् २०२१ मा कन्टयाक डर्मटाइटिसमा प्रकाशित अनुसन्धानले सुगन्धयुक्त उत्पादनका कारण विशेषगरी महिला र संवेदनशील छाला भएकामा एलर्जीको जोखिम बढी हुने देखाएको छ ।

३. लुगा वा तौलियाले जोडले घोट्ने

कतिपय मानिस नुहाउँदा लुफा, ब्रस वा स्क्रबरले छाला जोडले घोट्छन् । नुहाइसकेपछि पनि तौलियाले छिटो सुकाउने भन्दै कडा रूपमा रगड्ने बानी हुन्छ ।

यस्तो गर्दा छालाको बाहिरी तहमा सानो चोट पुग्न सक्छ, जसले जलन, रातोपन र सुक्खापन बढाउँछ । यसको सट्टा नरम तौलियाले हल्का थिच्दै वा बिस्तारै पुछेर छाला सुकाउनु राम्रो मानिन्छ ।

जर्नल अफ वन्ड, ओस्टोमी एण्ड कन्टिनेन्स नर्सिङमा प्रकाशित अध्ययनले पनि पटक–पटक छाला घोटेर सफा गर्दा छालाको सुरक्षा तहमा क्षति पुग्ने उल्लेख गरेको छ ।

४. दिनमा धेरै पटक नुहाउने

गर्मी मौसममा पसिना धेरै आउने भएकाले कतिपय मानिस दिनमा दुईदेखि तीनपटकसम्म नुहाउँछन् । यसले केही समय ताजगीको अनुभूति गराए पनि छालाको प्राकृतिक तेल बारम्बार हटाइदिन्छ ।

यदि प्रत्येक पटक साबुन प्रयोग गरिन्छ भने छालाको चिस्यान झन् छिटो हराउन सक्छ । धेरै पटक नुहाउनै परे हल्का क्लिन्जर प्रयोग गर्नु र हरेक पटक मोइस्चराइजर लगाउनु आवश्यक हुन्छ ।

५. नुहाएपछि मोइस्चराइजर नलगाउने

नुहाइसकेपछि छालामा केही समय प्राकृतिक चिस्यान बाँकी हुन्छ । यही समयमा मोइस्चराइजर लगाएमा त्यो चिस्यान छालाभित्र लामो समयसम्म सुरक्षित रहन्छ ।

यदि नुहाएर धेरै समयपछि मात्र मोइस्चराइजर लगाइयो भने छालाको ओसिलोपन बिस्तारै हराइसकेको हुन्छ । त्यसैले, नुहाएको केही मिनेटभित्रै मोइस्चराइजर लगाउनु सबैभन्दा प्रभावकारी मानिन्छ ।

सन् २०२२ मा जर्नल अफ कस्मेटिक डर्माटोलोजीमा प्रकाशित अध्ययनले मोइस्चराइजरले छालाको चिस्यान कायम राख्न र पानीको अत्यधिक वाष्पीकरण रोक्न सहयोग गर्ने देखाएको छ ।

कसले विशेष सावधानी अपनाउनुपर्छ ?

निम्न समस्या भएका व्यक्तिले नुहाउने बानीमा अझ बढी ध्यान दिनुपर्छ–

– एक्जिमा भएका व्यक्ति

– सोरायसिस भएका व्यक्ति

– मधुमेह भएका व्यक्ति

– प्राकृतिक रूपमा सुक्खा छाला भएका

– संवेदनशील छाला भएका व्यक्ति

– वृद्धवृद्धा, जसको छालाको प्राकृतिक चिल्लोपन उमेरसँगै घट्दै जान्छ

छालालाई स्वस्थ राख्न नुहाउँदा के ध्यान दिने ?

केही सामान्य परिवर्तनले पनि छालालाई लामो समयसम्म स्वस्थ र हाइड्रेटेड राख्न मद्दत गर्न सक्छ ।

– नुहाउने समय ५–१० मिनेटभित्र सीमित राख्ने

– धेरै तातो होइन, मनतातो पानी प्रयोग गर्ने

– हल्का र सुगन्धरहित साबुन वा क्लिन्जर रोज्ने

– लुडो वा ब्रसले छाला जोडले नघोट्ने

– नरम तौलियाले बिस्तारै थिच्दै छाला सुकाउने

– नुहाएको ३–५ मिनेटभित्र मोइस्चराइजर लगाउने

– धेरै पसिना आएर पटक–पटक नुहाउनुपरे हल्का क्लिन्जर प्रयोग गर्ने