काठमाडौं । तपाईं पनि तिर्खा नलागेपनि बारम्बार पानी पिउनुहुन्छ ? विज्ञहरूका अनुसार धेरै पानी पिउनु शरीरको लागि हानिकारक हुन सक्छ ।

हामी सबैले बाल्यकालदेखि नै सुन्दै आएका छौं कि ‘धेरै पानी पिउनु राम्रो हो ।’

तर के कुरा साँच्चै सत्य हो त ? दिनभरि हामीले जति धेरै पानी पिउनसक्छौं त्यति नै राम्रो हो त ? वा जति खाएपनि हुन्छ ? दैनिक कति पानी पिउनुपर्छ, कहिले पिउनुपर्छ र धेरै भयो भने हानिकारक हुन्छ कि हुँदैन ?

डाक्टरहरूका अनुसार मानव शरीरको लगभग ६० प्रतिशत भाग पानीले बनेको हुन्छ । पानीले उचित रक्तसञ्चार कायम राख्छ, पाचन सुधार गर्छ र शरीरबाट फोहोर पनि हटाउँछ । जब शरीरमा पानी हुँदैन थकान, टाउको दुख्ने, चक्कर लाग्ने र कब्जियत जस्ता समस्याहरू सुरु हुन्छन् । त्यसैले, हरेक दिन सही मात्रामा पानी पिउनु महत्त्वपूर्ण छ ।

दिनमा कति लिटर पानी पिउनु उचित हुन्छ ?

सामान्यतया, दिनमा साढे दुई देखि तीन लिटर पानी पिउनु पर्याप्त मानिन्छ । तपाईंलाई धेरै पसिना आउँछ, धेरै परीश्रम पर्ने काम गर्नुहुन्छ वा घाममा धेरै बेर बस्नु पर्दा, यो मात्रा तीन देखि चार लिटरसम्म बढ्न सक्छ । यद्यपि, यदि तपाईंले दिनमा छ देखि आठ लिटर वा सोभन्दा बढी पानी पिउनुभयो भने यो हानिकारक हुन सक्छ ।

के धेरै पानी पिउनु हानिकारक हुन्छ ?

सबै कुराको सीमा हुन्छ । तपाईंले धेरै पानी पिउनुभयो भने शरीरमा सोडियमजस्ता खनिजहरू जस्त पातलो हुन्छन् । यसले मस्तिष्क, मुटु र मिर्गौलालाई असर गर्न सक्छ । यसलाई ‘वाटर टक्सिसिटी’ वा ‘पानीको विषाक्तता’ पनि भनिन्छ । यसका लक्षणहरूमा भ्रमित हुने, चक्कर लाग्ने, बेहोस हुने र कहिलेकाहीँ जीवनलाई खतरामा पार्ने पनि समावेश छ ।

यस्ता हुन्छन् आवश्यकता भन्दा कम पानी पिउनुका बेफाइदाः

तपाईंले शरीरलाई चाहिनेभन्दा निकै कम पानी पिउनुभयो भने शरीर निर्जलित हुन्छ । यो अवस्थालाई निर्जलीकरण भनिन्छ । यसको प्रभाव पहिले तपाईंको छाला, पिसाब र ऊर्जा स्तरमा देखिन्छ । तपाईंको छाला सुख्खा देखिन्छ, तपाईं चाँडै थकित हुनुहुन्छ, र तपाईंले लगातार टाउको दुख्ने अनुभव गर्नुहुन्छ ।

कहिले पानी पिउनु राम्रो हुन्छ ?

– बिहान उठ्ने बित्तिकै एक गिलास पानी पिउनु धेरै फाइदाजनक हुन्छ ।

– खाना खानुभन्दा आधा घण्टा अगाडि पानी पिउनाले पाचन प्रक्रियालाई राम्रो बनाउँछ ।

– खाना खाएपछि तुरुन्तै पानी पिउनु हुन्न ।

– आवश्यकता अनुसार दिनभरि थोरै मात्रामा पानी पिउनु राम्रो हुन्छ ।